Reke su putokazi a doline putevi od davnina. Našim prostorima kroz istoriju tumarali su razni narodi i naseljavali prostranstva vojvođanske ravnice. Banat, a pogotovo njegov južni deo, zauzima posebno mesto u arheologiji i i važi za oblast od izuzetnog značaja u kulturi i nauci. Ono što je najzanimljivije je da se na ovim prostorima u kontinuitetu živelo preko 8.000 godina i to najintenzivnije u neolitu.

Na to ukazuje većina lokaliteta, a prvi put u istoriji arheolozi pronalaze slojeve koji na različitim dubinama predstavljaju različite epohe u razvoju naseobina, još iz kamenog doba u Lepenskom Viru. Vinča predstavlja jedno od najznačajnijih arheoloških nalazišta u svetu. Prvi tragovi pisma pronađeni su upravo ovde i procenjuje se da su stari preko 7.000 godina. Kada govorimo o istraživanjima tih lokaliteta nažalost u nedostatku finansijskih sredstava, ona uglavnom ostaju zakopana duboko ispod zemlje, dok se pronalasci vezuju uglavnom za iskopavanja prilikom infrastrukturnih radova.

Drugi značaj ovih otkrića je razumevanje života i navika starosedelaca ovih prostora. Ukoliko buduća iskopavanja potvrde Vinča bi mogla da postane jedan od najstarijih Evropskih gradova. Pre ovog naselja, u Evropi, ne postoji ni jedno naselje koje se može nazvati gradom. Puno toga ukazuje da su ljudi prvi put u istoriji upravo na ovim prostorima počeli da grade stacionarne kuće.

Prelaskom sa ekstenzivnog tipa obrade zemljišta na intenzivnu zemljoradničku proizvodnju, naši preci nisu bili primorani da se sele na svakih par godina kada se zemlja isposti. Savladali su tehnike đubrenja zemljišta i time promenili svet na mnogo dramatičniji način nego što se to na prvi pogled čini. Od tada se pojavljuje interes za izgradnjom kuća od čvrste građe sa okućnicom. Od tada u slojevima na različitim dubinama možemo pratiti različite vremenske periode razvoja naselja na istom lokalitetu, dok je u periodu pre toga bilo prisutno pomeranje stanovništva i formiranje ovih slojeva nije bilo moguće.

Nije poznato ni kako se taj narod zvao, ni kog je porekla, ali je utvrđeno da je čitavih hiljadu godina dominirao identičan stil koji se vezuje za ovu kulturu. Nazvan je Vinčanska kultura upravo zato što je u Vinči pronađeno najviše materijalnih dokaza na jednom mestu. Smatra se da je to bio trgovački i kulturni centar tadašnje Evrope. Primenom napredih tehnika u zemljoradnji stvaraju viškove robe i počinju da trguju, što do tada nije bilo moguće. Ovo omogućava stvaranje uslova za razvoj ostalih zanimanja, a materijalni dokazi koji su pronađeni na više od sto lokaliteta širom Evrope iz tog vremena, identični su sa onim iz Vinče, što govori o tome da se znanje širilo sa ovih prostora i da je proizvodnja bila standardizovana.

Crepaja se nalazi na 30 km udaljenosti od Vinče vazdušnom linijom. Ranije otkriveno arheološko nalazište u Crepaji koje je dokumentovao Istorijski arhiv i Narodni muzej iz Pančeva nalazi se  pored farme, na trasi pruge i do sada je bilo jedino nalazište ranijih naselja koje se nalazi na teritoriji crepajačkog atara. Naselje datira iz bronzanog doba, malo mlađe od onih pronađenih na obali Dunava, ali istraživanja pokazuju veliku aktivnost stanovništa u tom vremenskom periodu između Vinčanske, Vatinske i Belegiške kulture. Naselje sa ovog lokaliteta pripada Belegiškoj kulturi što je utvrđeno analizom površinskih nalaza ulomaka grnčarije. Lokalitet je vidljiv i na satelitskim snimcima i odlikuje ga približno kružna površina, oivičena linijom svetlije boje u odnosu na okolnu zemlju, u okviru koje se javljaju svetlije površine koje obiluju ostacima keramike.

Sam lokalitet moguće da je određen starim tokom reke Nadela sa južne strane, a površina lokaliteta je neznatno izdignuta u odnosu na okolni prostor, oko 4m u visinu. Belegišku kulturu odlikuje kremacija pokojnika i sahranjivanje u urne i upravo pronalazak ovih nekropola govori o periodu iz kog potiču.

Nedavna iskopavanja na lokaciji novog dalekovoda, otkrila su još jedan arheološki lokalitet pored Crepaje, ali sa druge strane sela, na potezu između Debeljače i Kovačice, koji svedoči o dve naseobine iz različitih vremenskih epoha. Po predmetima pronađenim na lokalitetu zaključuje se da je prvo naselje i IV veka ili kasne antike, dok je drugo naselje iz XII veka.

 

Urađena su zaštitna arheološka iskopavanja skoro celog naselja i pronađene su tri peći sa pripadajućim objektima. Radi se o dosta velikom naselju iz XII veka, a dalja istraživanja zavise od nadležnih institucija.

 

 

 

Autor teksta: Miloš Lazarov

Izvor: Gradski muzej Pančevo: Glasnik muzeja Banata – Glasnik br 13, Muzej Vršac

Video: RTV OK

(Pročitano 489 puta)